Αποχαιρετισμός στον Κάρολο της Ονίσιας...

Ο ύστατος αποχαιρετισμός σε ένα ανθρωπο είναι πάντα ένα βαρύ καθήκον. Είναι, όμως, συνάμα και εξαρετικά τιμητικό αυτό το βαρύ καθήκον. Τιμητικό γιατί σου απευθύνω, από μέρους της μεγάλης, της ευρύτερης Ονισιώτικης οικογένειάς σου, τον ύστατο λόγο αποχαιρετισμού στο αιώνιό σου ταξίδι. Σ’ αυτό το διάβα από την πρόσκαιρη επί της γης ζωή στην αιωνιότητα, στην Ιστορία. Τιμητικό γιατί καλούμαστε να αποτίσουμε, συλλογικά όλοι μας τον πρέποντα φόρο τιμής, αποδίδοντας στο πρόσωπό σου αυτά που πρέπει. Κι είναι πραγματικά πολλά αυτά που πρέπει να σου αποδώσουμε, λέγοντάς τα όσο πιο συνοπτικά γίνεται. Θέλω να πιστεύω ότι θα φανώ αντάξιος σ’ αυτό το βαρύ και τιμητικό καθήκον.

Είναι λοιπόν η στιγμή ετούτη, στιγμή θρήνου και  οδύνης για το χαμό προσώπου ακριβού και αγαπημένου. Στιγμή απέραντης λύπης για τη μόνιμη και χωρίς επιστροφή απώλεια του συζύγου, του πατέρα, του παππού, του προπάππου, του αδελφού, του φίλου και συντρόφου. Κατανοούμε, συμμεριζόμαστε και μοιραζόμαστε τον πόνο αυτό της οικογένειάς σου, των φίλων και συντρόφων σου.

Είναι όμως η στιγμή ετούτη, αγαπημένε μας Κάρολε, η στιγμή μετάβασης από την πρόσκαιρη και εφήμερη ζωή, στην Ιστορία και στιγμή απολογισμού. Στιγμή εκτίμησης και αναφοράς. Απολογισμού, εκτίμησης  και αναφοράς για τη ζωή και το έργο αυτού που όλοι μας σήμερα αποχαιρετούμε για το μακρινό, το αιώνιό του ταξίδι. Του Χαράλαμπου Κυριάκου Τουμανή. Του Κάρολου της οικογένειάς του, αλλά και της Ονίσιας. Ενός ανθρώπου που μαζί με μια παρέα ανθρώπων της ίδιας με αυτόν κάστας, μια παρέα ανθρώπων οραματιστών όπως και ο ίδιος, όχι μόνο ονειρεύτηαν αλλά και υλοποίησαν στην πράξη το όραμά τους. Για ένα καλύτερα αύριο, για μια καλύτερη κοινωνία για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Για την Κύπρο και το λαό της. Για την αγροτιά και την εργατιά του νησιού μας.

Κι είναι ακριβώς ο σημερινός αποχαρετισμός σε σένανε, ακριβέ μας φίλε Κάρολε, συνάμα και ένας συνολικός, συλλογικός αποχαιρετισμός και σ’ όλους τους συντρόφους και συναγωνιστές σου στην Ονίσια, που φύγανε νωρίτερα από εσένα. Ολοκληρώνοντας -αλλά όχι κλείνοντας- έτσι μια λαμπρή σελίδα προσφοράς και αγώνων. Κι αφήνοντας παρακαταθήκες στους νεώτερους, για το πως κτίζεται η καινούρια κοινωνία.

Ο Χαράλαμπος Κυριάκου Τουμανής, γνωστός πιο πολύ σαν Κάρολος, ήταν  ο πιο μικρός της «παρέας» των ιδρυτικών μελών της Ονίσιας. Σε ηλικία μόλις 19 χρονών -γεννήθηκε τον Σεπτέμβρη του 1927 στην Κερύνεια- γίνεται δεκτός σαν μέλος της Έπαυλης. Είχε, όμως, πίσω του ήδη υπηρεσία τριών χρόνων στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κι αυτό γιατί σε ηλικία μόλις 15 χρόνων, μέσα στις ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες της εποχής και με την αγωνία του αύριο, καταφέρνει, στη δεύτερη απόπειρά του -όπως κάποτε ο ίδιος μου περιέγραψε- να ξεγελάσει τους στρατιωτικούς στο στρατολογικό γραφείο και να καταταγεί στο Κυπριακό Σύνταγμα τον Οκτώβρη του 1942. Για να υπηρετήσει στη συνέχεια στην Κύπρο, την Μέση Ανατολή (Αίγυπτο και Παλαιστίνη) στις αρχές του 1943 και κάπου στα μέσα του 1943, από την Αλεξάνδρια, μπαρκάρει για το μέτωπο της Ιταλίας.

Πρώτος σταθμός στην Ιταλία η Νεάπολη και τελευταίος η μεγάλη μάχη του Μόντε Κασίνο, την άνοιξη του 1944. Μετά τη μάχη του Κασίνο, στο δρόμο προς την Πριζικέλα, τραυματίζεται από βλήμα γερμανικού όλμου και μεταφέρεται σε νοσοκομείο στο Μπάρι και από εκεί σε κάμπο ανάπαυσης. Από εκεί αρχίζει ο δρόμος της επιστροφής και αφού στο μεταξύ τέλειωσε και ο πόλεμος, αρχίζει ο αγώνας της αποστράτευσης, που επιτυγχάνεται το 1946, σχεδόν ένα χρόνο μετά τη λήξη του πολέμου! Όταν τέλειωσε ο πόλεμος, στις 9 του Μάη 1945, ο Κάρολος -ο οποίος πήρε το όνομα αυτό κατά την υπηρεσία του στην Ιταλία- δεν είχε καλά καλά κλείσει τα δεκαοχτώ του χρόνια!

Η αποστράτευση τον έφερε στην Κύπρο και στην αναζήτηση μιας νέας πορείας. Οι βάσεις, όμως και τα “θέλω” της νέας πορείας διαμορφώθηκαν ήδη από την τρίχρονη και πλέον υπηρεσία του στις συμμαχικές δυνάμεις κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι στόχοι και σκοποί του ξεκάθαροι: Αγώνας για μια νέα κοινωνία με αφέντη και δημιουργό τον Άνθρωπο. Μια κοινωνία χωρίς ανισότητς και φτώχεια. Μια κοινωνία όπου όλοι οι ανθρωποι θα απολάμβαναν τους καρπούς της δουλιάς τους σε συνθήκες ειρήνης και συναδέλφωσης που θα έφερναν την ευημερία και την πρόοδο στα μέλη της. Με άλλα λόγια μια κοινωνία σοσιαλιστική!

Βρισκόμενος μετά την αποστράτευση στην Κερύνεια, ο Κάρολος πληροφορείται γα τις διεργασίες για ίδρυση μιας συνεργατικής Κολεκτίβας. Η σκέψη να γίνει μέλος αυτής της Κολεκτίβας τον ενθουσιάζει. Η προοπτική να πάει στην ύπαιθρο σε ένα αγρόκτημα, η ζωή της φάρμας και η πθανή περιπέτεια από αυτή, τον συνεπαίρνει. Ζητά και παίρνει περαιτέρω πληροφορίας και μεταβαίνει στη συνέχεια στη Λευκωσία, στην Ένωση Κυπρίων Αποστράτων, και υποβάλλει τα στοιχεία αιτούμενος να γίνει μέλος και συνοδοιπόρος αυτής της νέας αρχής. Παρά το νεαρό της ηλικίας του, γίνεται τελικά δεκτός και από κει και πέρα, σε μια περιοχή κοντά στις 2 χιλιάδες στρέματα, λίγο έξω από το Δίκωμο, ξεκινά κυριολεκτικά μια νέα ζωή για όλους τους κολεκτιβάριους.

Δύσκολη, πολύ δύσκολη στα αρχικά στάδια η ζωή, αφού είχαν όχι μόνο να ανέβουν ένα κακοτράχαλο βουνό, όπως χαρακτηριστικά λέχθηκε στην πρώτη του σύναξη επί τόπου, τον Ιούνη 1946, αλλά και να το οργώσουν και να κάνουν την γύρω περιοχή να παράξει αγαθά πολλά. Κάποιοι από αυτούς τους πρωτοπόρους δεν άντεξαν και αποχώρησαν. Άλλοι, οι πιο δυνατοί, παρέμειναν και εξακολοθούσαν να ζουν την υλοποίηση του οράματός τους. Μεταξύ τους και ο Κάρολος, μαζί με άλλους έντεκα από τους τριάντα που ξεκίνησαν του Ιούνη του 1946. Κι έφτιαξαν -ομολογουμένως- έργα θαυμαστά. Και έφεραν αποτελέσματα πρωτόγνωρα και απίστευτα για την τότε εποχή, με τις τότε συνθήκες.

Κτίζοντας τη νέα κοινωνία οι πρωτοπόροι της Ονίσιας, άρχισαν να κτίζουν μαζί και τις δικές τους οικογένειες. Ανάμεσά τους και ο Κάρολος. Το 1948 παντρεύεται την Χλόη Τσιάτταλου από το Δίκωμο, η οποία κάνει και δικά της τα οράματα και τα σχέδια για το μέλλον του Καρόλου και των συντρόφων του. Αποκτούν τέσσερα παιδιά, τον Σταυρή, τον Κυριάκο, τη Νίκη και την Άννα και ευτυχούν, στην πορεία των χρόνων ίσαμε σημερα να χαρούν μαζί εννιά εγγόνια και δεκαεπτά δισέγγονα.

Δυστυχώς οι πολιτικές συνθήκες στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’50 αφήνουν αρνητικά αποτυπώματα και στην Κολεκτίβα της Ονίσιας. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματά της παραμένουν εξαιρετικά. Αλίμονο, όμως, η πορεία αυτή έμελλε να ανακοπεί βίαια στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ’60. Όταν πια ιδρύθηκε η ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία. Εφιάλτες και στις δύο κοινότητες που έβλεπαν την ίδρυση του νεαρού ανεξάρτητου δικοινοτικού κράτους ως σταθμό οι μεν για την ένωση με την Ελλάδα και οι δε για τη διχοτόμηση - διπλή ένωση, οδήγησαν στις δικοινοτικές διαφορές και στην τουρκική ανταρσία. Με την περιοχήτης Ονίσιας να είναι ένα από τα πολεμικά θέατρα το 1964 και την ίδια την Κολεκτίβα να περνά υπό τον έλεγχο των Τούρκων στασιαστών.

Σ’ αυτό, βέβαια, συνέτεινε και το γεγονός ότι οι εγκαταστάσεις της Ονίσιας αφέθηκαν συνειδητά από αυτούς που τάχθηκαν, υποτίθεται, να την υπερασπιστούν. Βλέπετε, τα μέλη της Ονίσιας ήταν ιδεολόγοι - Αριστεροί κι αυτό για κάποιους ακραιφνείς εθνικόφρονες και φανατικούς αντικομμουνιστές ήταν ασυγχώρητο “αμάρτημα”. Και την παρέδωσαν, έτσι απλά, στον έλεγχο των Τούρκων στασιαστών.

Το έγκλημα σε βάρος της Κύπρου και του λαού μας ολοκληρώθηκε δέκα χρόνια μετά, όταν η χούντα και η ΕΟΚΑ Β’ με το πρόσχημα πάλιν της ένωσης με την Ελλάδα, διενήργησαν το προδοτικό φασιστικό πραξικόπημα ενάντια στον εκλεγμένο πρόεδρο, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Ανοίγοντας -γνωρίζοντας από πριν ότι αυτό θα συνέβαινε- διάπλατα την κερκόπορτα της Κύπρου στην Τουρκία να εισβάλει και να καταλάβει το 37% του κυπριακού εδάφους. Βιώνοντας από τότε την κατοχή και τον βίαιο διαχωρισμό της Κύπρου και του λαού μας.

Με αυτό ακριβώς το συναίσθημα, της προσφυγιάς και της ανεκπλήρωτης προσδοκίας της επιστροφής στην αγαπημένη Ονίσια, έφυγε προχθές και ο θείος Κάρολος. Ο τελευταίος από τα εν ενεργεία ιδρυτικά μέλη της Κολεκτίβας.

Λάμνε σύντροφε Κάρολε στο καλό! Βρες τους συντρόφους σου και συνιδρυτές τού τεράστιου επιτεύγματός σας, της «Συνεργατικής Έπαυλης “Ονίσια”» και διαβεβαίωσέ τους ότι το όραμα σας εμείς, οι επόμενες γενιές Ονισιωτών και Ονισιώτισσων δεν θα το αφήσουμε να σβήσει ποτέ! Ότι δεν θα επιτρέψουμε ποτέ να ξεχαστεί ο αγώνας και η προσφορά σας και κυρίως ότι μια κοινωνία καλύτερη από αυτή που ζούμε σήμερα, όπως αυτήν που εσείς ξεκινήσατε να φτιάχνετε στην Ονίσια, είναι μπορετό να κτιστεί. Αυτή είναι η υπόσχεσή μας.

Θείε Κάρολε, αιώνια θα είναι η μνήμη εσένα και όλων των συντρόφων και συντρόφισσών σου στην Ονίσια και καταγραμμένη με ανεξίτηλα γράμματα για πάντα στην Ιστορία αυτού του τόπου είναι πλέον η όμορφη αγωνιστική διαδρομή σας στο κτίσιμο, μέσα από το κτίσιμο της Ονίσιας, μιας νέα, ανθρώπινης κοινωνίας!

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα σε σκεπάζει!

Φωτογραφία: Ο Κάρολος με τον γράφοντα κατά την τιμητική
εκδήλωση για τα 75 χρόνια από την ίδρυση στης Συνεργατικής
Έπαυλης “Ονίσια”, την 1η του Ιούλη 2021, κατά την οποία τιμήθηκε
ο Κάρολος ως το τελευταίο εν ζωή ενεργό ιδρυτικό μέλος
της Κολεκτίβας. Η φωτογραφία είναι στο οίκημα του Ιδρύματος
Λαογραφίας και Αγροτικής Ζωής “Χρίστος Κουρτελλάρης”,
μπροστά από την γιγαντοαφίσα της Έπαυλης

* Πρόεδρος Συνεργατικής Έπαυλης “Ονίσια” [αποχαιρετιστήριος λόγος εκ μέρους της Επιτροπής της Συνεργατικής Έπαυλης “Ονίσια” κατά την κηδεία του Χαράλαμπου (Κάρολου) Τουμανή, την Τρίτη, 25 Απρίλη 2023]