Πόλεμος ηγεμονίας και επεκτατισμού ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν

Από την πλευρά του Ισραήλ στρατηγικός στόχος είναι η υλοποίηση της ιδέας για το «Μεγάλο Ισραήλ». Οι στρατηγικοί στόχοι ΗΠΑ και Ισραήλ απαιτούν την εξασθένιση του Ιράν με την καταστροφή της στρατιωτικής και ειδικά πυραυλικής του δύναμης, την αλλαγή καθεστώτος , την εξουδετέρωση της Χεζμπολά χ στο Λίβανο, των Χούθι στην Υεμένη και άλλων φιλοιρανικών οργανώσεων.

Ο σημερινός πόλεμος είναι συνέχεια της πολιτικής της ηγεσίας του Ισραήλ, που εφάρμοσε στην Παλαιστίνη γενικά, στη Γάζα και στο Λίβανο πρόσφατα. Ο Αμερικανός καθηγητής Τζέφρει Σακς, σημειώνει, ότι «το Ισραήλ θέλει να ελέγξει όλους του Παλαιστίνιους είτε μέσω του απαρτχάιντ, είτε μέσω σφαγής και να είναι η μόνη κυρίαρχη πυρηνική δύναμη στην περιοχή με απεριόριστη ελευθερία δράσης». (Συνέντευξη στο You Tube Chanel Spectator 18/3/2026, https://x.com/ivan 8848/status/2034278229251441081)

Το Ιράν αποτελεί μια σημαντική χώρα στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου και της Μέσης Ανατολής, που, πέραν από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, κατέχει και μια σημαντική γεωστρατηγική θέση στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία. Το Ιράν είναι σημαντικός οικονομικός και εμπορικός ς κόμβος γιατί, πέραν από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, ελέγχει το Στενό του Ορμούς, από όπου διέρχεται το 20% του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου αλλά και άλλων σημαντικών πρώτων υλών, όπως ουρία, που χρησιμοποιείται στην παραγωγή λιπασμάτων( 20% του παγκόσμιου εμπορίου), καθώς και πρώτων υλών για τον κατασκευαστικό τομέα. Το Ιράν αποτελεί επίσης σημαντικό κόμβο του διαδρόμου μεταφοράς προϊόντων Βορρά- Νότου (International North- South Transport Coridor, INSTC).

Το Ιράν αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο της Ρωσίας και της Κίνας, έχει αναπτύξει πολύπλευρες σχέσεις με την Μόσχα και το Πεκίνο. Η Κίνα προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες πετρελαίου και έχει αναπτύξει τις εμπορικές και οικονομικές της σχέσεις τόσο με το Ιράν όσο και με άλλα κράτη της περιοχής, που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βλέπουν με καλό μάτι, αφού το Πεκίνο είναι ο βασικός αντίπαλος και εχθρός της, σύμφωνα και με την νέα Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας .

Από γεωστρατηγικής άποψης ο έλεγχος του Ιράν από την Ουάσιγκτον και η αποσύνδεση του από την Κίνα και την Ρωσία, θα δώσει τη δυνατότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες να ενισχύσουν την ισχύ και επιρροή τους στην ευρύτερη περιοχή, ώστε να διασφαλίσουν τον έλεγχο της παραγωγής, πώλησης και διακίνησης πετρελαίου και φυσικού αερίου με τη χρήση δολαρίου. Αυτό το σύστημα αποτελεί σημαντικό παράγοντα διατήρησης του δολαρίου ως κυρίαρχου νομίσματος διεθνών συναλλαγών και αποθεματικών. Ο έλεγχος στις πηγές, στη ροή και διαδρόμους μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο που η ενέργεια αποκτά όλο και πιο σημαντικό ρόλο στη γεωστρατηγική σκακιέρα και στον ανταγωνισμό στο τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ πρόβαλαν συστηματικά τον κίνδυνο ανάπτυξης πυρηνικών όπλων από το Ιράν, ως άμεση σημαντική απειλή. Η ηγεσία του Ιράν εν γνώσει όλων δεν προχώρησε σε περαιτέρω εμπλουτισμό του ουρανίου του, για να κατασκευάσει πυρηνικές βόμβες και ένας από τους σημαντικούς λόγους ήταν η θρησκευτική αντίληψη της ηγεσίας του. Αυτό επιβεβαίωσε και ο παραιτηθείς Διευθυντής της Εθνικής Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ Τζόε Κέντ, ο οποίος σημείωσε, ότι το Ιράν δεν αποτελούσε απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι επίσης γνωστό ότι το Ισραήλ κατέχει πυρηνικά όπλα. Η ηγεσία της Τεχεράνης στις πρόσφατες συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έκανε σημαντικές υποχωρήσεις, σε ότι αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο, γεγονός που επιβεβαίωσαν οι μεσολαβητές του Ομάν, καθώς και αξιωματούχος των μυστικών υπηρεσιών της Βρετανίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, είχαν προαποφασίσει μαζί με το Ισραήλ να επιτεθούν στον Ιράν για να προωθήσουν τους ευρύτερους στόχους τους στην περιοχή, γι’ αυτό ο πόλεμος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, με την επιχείρηση δολοφονίας του Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.

ΗΠΑ και Ισραήλ υποτίμησαν τις δυνατότητες και ανθεκτικότητα του Ιράν, αγνόησαν την ιστορία, τον πολιτισμό και τη γεωγραφία του, εκτιμώντας, ότι η δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης Χαμενεΐ και άλλων αξιωματούχων θα οδηγούσε στην κατάρρευση του καθεστώτος. Έγιναν αρκετές δηλώσεις παραλληλισμού με τη Βενεζουέλα και αναζήτησης της Ιρανής Ροντρίγκες (ανκαι στη Βενεζουέλα τα πράγματα δεν είναι τόσο απλοποιημένα, όπως παρουσιάζονται). Στην περίπτωση του Ιράν προέκυψε ένας νέος Χαμενεΐ, πιο σκληροπυρηνικός , όπως διαπιστώνεται από τα πρώτα του μηνύματα και τις επιλογές των αντικαταστατών των δολοφονηθέντων αξιωματούχων από το Ισραήλ. Η ενέργεια του Ισραήλ να επιτεθεί στο Ιρανικό κοίτασμα φυσικού αερίου Σάουθ Παρς και τα αναμενόμενα αντίποινα που έγιναν από το Ιράν εναντίον του Κατάρ, των Ενωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας, αποσκοπούσαν στην κλιμάκωση και διεύρυνση του πολέμου και στην όσο το δυνατό μεγαλύτερη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών. Αν συνεχισθούν οι εκατέρωθεν επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές και στα συστήματα αφαλάτωσης τα πράγματα θα γίνουν πέραν από τραγικά για ολόκληρη την περιοχή και ευρύτερα.

Τα πράγματα στο πεδίο της μάχη δεν εξελίσσονται όπως θα ήθελαν Τραμπ και Νετανιάχου. Το Ιράν αιφνιδίασε με την ετοιμότητα του, την στρατηγική και τακτική του, την ισχύ και αποφασιστικότητα του να μην ηττηθεί σε αυτό τον πόλεμο, επιφέροντας όσο το δυνατό μεγαλύτερη ζημιά στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ τόσο στρατιωτικά, όσο οικονομικά και πολιτικά. Το πολιτικό κόστος για τον Πρόεδρο Τράμπ είναι μεγάλο εντός και εκτός Αμερικής, ενώ οι οικονομικές συνέπειες πλήττουν την παγκόσμια οικονομία, με ιδιαίτερες επιπτώσεις στην Ευρώπη, που όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος.

Ο πόλεμος, πέραν από την περιφερειακή διάσταση, έχει παγκόσμιες επιπτώσεις και η συνέχιση και διεύρυνσή του αυξάνει σημαντικά τους κινδύνους ανεξέλεγκτων εξελίξεων λόγω των σχέσεων των μεγάλων δυνάμεων με τα εμπλεκόμενα στον πόλεμο μέρη. Η περαιτέρω εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών με στρατιωτική επιχείρηση στο Στενό του Ορμούς και στο νησί Kharg, θα έχει τραγικές αλυσιδωτές συνέπειες. Η μετακίνηση νέων αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή ενεργοποίησε από πλευράς Ιράν σε πρώτο στάδιο το σχέδιο εμπλοκής των Χούθι στον πόλεμο.

Η ανθρωπότητα πληρώνει βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές, υλικές ζημιές και καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και ο τερματισμός του πολέμου είναι αναγκαίος, το συντομότερο δυνατό, για αποτροπή χειρότερων εξελίξεων.

* Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Frederick