Κατεχόμενα: Οι «βουλευτικές εκλογές» από τα μάτια του Φερντί Σαμπίτ Σογιέρ

“Δεν θα κόψω το μουστάκι μου”...

«Εγώ πάντως δεν θα κόψω το μουστάκι μου» απάντησε χαμογελώντας στο ερώτημα του ΚΥΠΕ εάν το ΡΤΚ θα είναι «με μουστάκια ή αμούστακο» (σσ: η παλιά γενιά των μουστακαλήδων στελεχών θεωρείτο πιο παραδοσιακή αριστερή πτέρυγα έναντι των αμούστακων μεταρρυθμιστών νεότερων μελών) και δηλώνει πως επίσης γελά με τη δήλωση/σύνθημα «να κοιτάξουμε το σπίτι μας». Τι έχουμε, διερωτάται, καμπάνια καθαριστικών. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που επισκιάζει όλα τα άλλα και δεν πρόκειται να ομαλοποιηθεί η κατάσταση εάν αυτό δεν λυθεί, είπε, είναι το Κυπριακό.

Σε συνέντευξή του στο ΚΥΠΕ, με αφορμή τις επερχόμενες «βουλευτικές εκλογές», ο κ. Σογιέρ αναφέρθηκε και στις προεδρικές εκλογές, εκφράζοντας και την απογοήτευσή του για το μη αποτέλεσμα των συνομιλιών. Διευκρίνισε ότι η διαφορά του προεδρικού συστήματος με το κοινοβουλευτικό που υπάρχει στα κατεχόμενα, διαφοροποιεί τις σχέσεις των πολιτικών κομμάτων. Στην τ/κ κοινότητα, ο «πρόεδρος» έχει ως κύριο καθήκον το Κυπριακό ενώ η άσκηση εξουσίας γίνεται από τη «βουλή», όπως ανέφερε λέγοντας ότι στο «νότο» στις προεδρικές εκλογές μπορεί ένα κόμμα διαφορετικής πολιτικής ιδεολογίας να στηρίξει έναν υποψήφιο από άλλο πολιτικό χώρο, αλλά στις «βουλευτικές εκλογές» ο κάθε πολιτικός χώρος ανταγωνίζεται με τους δικούς του υποψηφίους για την εξουσία.

Μια από τις βασικές αιτίες του Κυπριακού, μέχρι σήμερα, είναι το προεδρικό καθεστώς...

Αναφερόμενος στις συζητήσεις στην τ/κ κοινότητα τους τελευταίους μήνες για το προεδρικό σύστημα σε αναλογία με αυτό που έγινε στην Τουρκία, ο Φερντί Σογιέρ εξέφρασε την άποψη ότι μια από τις βασικές αιτίες του Κυπριακού μέχρι σήμερα είναι το προεδρικό καθεστώς, υποστηρίζοντας ότι όταν ιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία το 1960 με Πρόεδρο τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και Αντιπρόεδρο, τον Φαζίλ Κιουτσιούκ, τα πολιτικά κόμματα υποχώρησαν από τη δική τους ταυτότητα και δημιούργησαν ομάδες χωρίς αρχές γύρω από μια εθνικιστική ρητορική. «Και στις δύο κοινότητες αυτή η κουλτούρα του (ενός) ηγέτη ήταν δεσπόζουσα και αυτό είχε κακή επιρροή. Παρεμπόδισε τις συζητήσεις των διαφορών μεταξύ των κοινοτήτων».

Εξήγησε επίσης ότι μετά το 1974 και μετά την ανακήρυξη του τ/κ ομοσπονδιακού «κράτους», οι Τ/κ προοδευτικοί αριστεροί μισούσαν το προεδρικό σύστημα. «Τα χρόνια της δικτατορίας, μεταξύ 1963-1974, λέγαμε για τον BEY φασισμό, που ήταν τα αρχικά των λέξεων Bayraktarlık - τα καθήκοντα του σημαιοφόρου, Elçilik - πρεσβεία, Yönetim - διοίκηση». Τα κόμματα ΡΤΚ, ΚΚΣ και η τότε αντιπολίτευση, όταν θα ιδρύονταν το «τ/κ ομόσπονδο κράτος» ζήτησαν ένα δημοκρατικό σύστημα και με τον τότε Τούρκο πρωθυπουργό, Μπουλέντ Ετζεβίτ να συμφωνεί, κατέληξαν στον κοινοβουλευτισμό.

Ο κ. Σογιέρ υποστήριξε ότι το προεδρικό σύστημα έχει τα οφέλη του αλλά σε μικρές κοινωνίες, ένα είδος προεδρικού κέντρου διοίκησης δημιουργεί κρυφές ή φανερές σχέσεις δικτατορικής υφής «και εγώ αυτό δεν το αγαπώ». Θεωρεί όμως, είπε στο ΚΥΠΕ, ότι κάποιες μεταρρυθμίσεις και αλλαγές στο κοινοβουλευτικό σύστημα μπορούν να γίνουν.

Οι πρώτες «βουλευτικές εκλογές»...

Οι πρώτες «βουλευτικές εκλογές», θυμάται ο κ. Σογιέρ, έγιναν το 1976, τη δεκαετία του ’90 όταν η αντιπολίτευση μποϋκόταρε τις «εκλογές» ο ίδιος δεν συμμετείχε για να επανεκλεγεί το 1993 και πάλι μέχρι σήμερα. «Σήμερα έχουν ένα νέο αφήγημα. ‘Δεν μπορούμε να λύσουμε το Κυπριακό, βαρεθήκαμε πια, ας μην ασχοληθούμε με το Κυπριακό, να καθαρίσουμε το σπίτι μας’. Εγώ με αυτό γελώ δυνατά. Κρατούσε μήπως κάποιος το χέρι σας μέχρι σήμερα για να καθαρίσετε το σπίτι σας; Η βρωμιά, οι ακαθαρσίες, οι λακούβες που βλέπεις μέσα στο σπίτι που θέλεις να καθαρίσεις τί έχουν ως κύρια αιτία; Αυτό που επηρεάζει το σπίτι του είναι το κυπριακό πρόβλημα. Όλες αυτές οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε έχουν ως κύριο λόγο το Κυπριακό».

Το σπίτι μας θα το καθαρίσουμε αλλά αυτό δεν θα επηρεάσει καθόλου την θέλησή μας για λύση του Κυπριακού, συνέχισε ο βετεράνος Τ/κ πολιτικός, που θεωρεί πως αυτό το αφήγημα σκοτώνει την κουλτούρα της λύσης και «είναι ένας ιός που κάποιοι, οι οποίοι θέλουν να σκοτώσουν την επιθυμία και το στόχο για ομοσπονδιακή λύση, χρησιμοποιούν για να επηρεάσουν τους ανθρώπους που έχουν αριστερές πεποιθήσεις και πιστεύουν στη δημοκρατία». Με αποκαλούν γέρο και τους ευχαριστώ, ανέφερε ο Φερντί Σογιέρ. «Αλλά εγώ είμαι έμπειρος, δεν τρώω φαγητά με ιούς». Δηλώνει δε παρών στον αγώνα για να διατηρηθεί θεμελιώδης ο στόχος για λύση και ταυτόχρονα η τ/κ κοινότητα να έχει ένα καλύτερο μέλλον, οικονομική προοπτική και οντότητα και λιγότερη σύνδεση (εξάρτηση) από την Τουρκία.

Η παράνοια που υπάρχει και στις δύο κοινότητες

Ο Φερντί Σογιέρ μίλησε για μια παράνοια που υπάρχει και στις δύο κοινότητες. Η μεν τ/κ, είπε, θεωρεί ότι η οντότητά της σημαίνει και αναγνώριση του «κράτους» η δε ε/κ φοβάται οποιαδήποτε αναβάθμιση αυτής της οντότητας και εμποδίζει οποιαδήποτε ανάπτυξη. Πιστεύει, όπως ανέφερε, ότι οι δύο κοινότητες δεν θα πρέπει να είναι αντίπαλες αλλά πως η ανάπτυξη της τ/κ κοινότητας και μείωση της εξάρτησης από την Τουρκία ώστε να σταθεί στα πόδια της είναι σημαντικό πράγμα. Θεωρεί δε ότι εάν δημιουργηθεί μια κουλτούρα οικονομικής και εμπορικής συνεργασίας μεταξύ επιχειρηματιών από τις δύο κοινότητες αυτό θα ήταν «καταπληκτικό. Γιατί η Τουρκία και η Ελλάδα είναι μεγάλα κράτη. Εμείς κοντά τους είμαστε ‘πίτσιλοι’. Εάν οι ‘πίτσιλοι’ καβγαδίζουν μεταξύ τους, τότε είναι πολύ εύκολο κάποιος να τους τσακώσει, να τους σκοτώσει, να τους ελέγξει. Αυτό πρέπει να το ξεπεράσουμε, πρέπει να βάλουμε το μυαλό μας να δουλέψει, δεν έχουμε άλλη επιλογή».

Η “προεκλογική” εκστρατεία

Όσον αφορά την προεκλογική εκστρατεία, ο κ. Σογιέρ σημείωσε ότι ο πληθωρισμός στην τ/κ κοινότητα ήταν στο τέλος Νοεμβρίου 17%, αλλά αυτό είναι ένα θέμα που δεν συζητείται. «Αυτό που συζητείται είναι ‘να καθαρίσουμε το σπίτι μας’. Κατ’ εμένα η πολιτική έγινε διαφήμιση καθαριστικών. Εμείς πρέπει να δημιουργήσουμε κοινή οικονομική κουλτούρα σε αυτή τη χώρα. Ας γνωρίζουμε όλοι, οι Τ/κ δεν μπορούν να εξαλείψουν με τη δύναμη του στρατού, με τη δύναμη της Τουρκίας τους Ε/κ, και οι Ε/κ με το πολιτικό προτέρημα του να είναι το νόμιμο κράτος διεθνώς δεν μπορούν να εξαλείψουν τους Τ/κ. Αυτοί που προσπαθούν να εξαλείψουν ο ένας τον άλλον, να καταλάβουν ότι στο τέλος εξοντώνουν τους εαυτούς τους».

Συνεργασία αριστερών και δεξιών κομμάτων στα κατεχόμενα

Ερωτηθείς για τη συνεργασία αριστερών και δεξιών κομμάτων στα κατεχόμενα, ο κ Σογιέρ είπε ότι το σημαντικό είναι οι καταγεγραμμένες αρχές συνεργασίας. Κατά την περίοδο ΚΕΕ-ΡΤΚ, είπε, στο «κυβερνητικό πρόγραμμα» υπήρχε αναφορά ότι το Κυπριακό πρέπει να λυθεί με ομοσπονδιακή λύση ενώ και στη συνεργασία ΡΤΚ – ΔΚ υπήρχε η υπογραφή του ΔΚ σε αντίστοιχη αναφορά. Κόμματα που σήμερα λένε ότι είναι ενάντια στην ομοσπονδία είχαν υπογράψει ακριβώς το αντίθετο, σημείωσε, λέγοντας πως τα συνεργαζόμενα κόμματα με το ΡΤΚ επί «προεδρίας» Ακιντζί, τουλάχιστον δεν είχαν διεξάγει καμπάνια εναντίον του. «Στην πολιτική τίποτα δεν είναι μαύρο ή άσπρο. Για να φτάσουμε σε μια ειρήνη στην Κύπρο, σε μια δημοκρατική, ομοσπονδιακή λύση συμπεριφερόμαστε λίγο σαν το πλυντήριο ρούχων, γι’ αυτό εγώ αγαπώ το γκρι. Όμως δεν υποχωρούμε σε θέματα αρχών».

Αύξηση των εθνικιστικών κινημάτων και στις δύο πλευρές στην Κύπρο

Ο Φερντί Σογιέρ διαπιστώνει ότι υπάρχει μια αύξηση των εθνικιστικών κινημάτων και στις δύο πλευρές στην Κύπρο, όπως και στην Τουρκία και την Ελλάδα, λέγοντας πως αυτή την «παγκόσμια μέθη» πρέπει να την προσέχουμε και απέναντι σε αυτή να σταθούν όλες οι αριστερές, προοδευτικές δυνάμεις.

Μίλησε και για ένα ψέμα -όπως είπε- που τελευταία λένε στους Τ/κ, ότι δεν υπάρχει κάτι που μπορούν να κάνουν, δεν υπάρχει ελπίδα και πληγώνουν την αυτοπεποίθηση και το μέλλον της χώρας, λέγοντας πως δεν πρέπει οι Τ/κ να πέσουν σε αυτή την παγίδα και να πιστέψουν σε δήθεν ήρωες που θα τους σώσουν.

Η επιρροή της Τουρκίας στις «εκλογές»

Απαντώντας σε ερώτηση για την επιρροή της Τουρκίας στις «εκλογές», ο κ. Σογιέρ είπε πως μια τέτοια εντύπωση υπάρχει, όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Έφερε δε ως παράδειγμα συμπεριφοράς των εκ Τουρκίας που διαμένουν εδώ και χρόνια στον «βορρά» το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στην Τουρκία τον περασμένο Απρίλιο. Συμμετείχαν, είπε, το 40% και ψήφισαν «όχι» στις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις σε αντίθεση με το αποτέλεσμα στην Τουρκία. Γιατί, «λένε αυτοί ‘εγώ εδώ μένω, τι με νοιάζει τι θα γίνει εκεί;’». Σίγουρα, συνέχισε, υπάρχει μια βαρύτητα της Τουρκίας, αλλά «έχουμε και εμείς τη δική μας βαρύτητα».

Η πιο έντονη πολιτική ανάμνηση που έχει

Ερωτηθείς ποια ήταν η πιο έντονη πολιτική ανάμνηση που έχει, ο Φερντί Σαμπίτ Σογιέρ αναφέρθηκε στη συνάντησή του για πρώτη φορά όταν εργαζόταν στην Dev Is το 1978, με τον τότε ΓΓ της ΠΕΟ, Ανδρέα Ζιαρτίδη. Τότε, είπε, έκαναν τα πρώτα βήματα για συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών και η γνωριμία του μαζί με τον Ζιαρτίδη, τον οποίο σέβεται απεριόριστα, τον επηρέασε πολύ.

Σέβεται και Τ/κ πολιτικούς, ανέφερε, όπως τον Οζγκέρ Οζγκιούρ, τον Νατζί Ταλάτ, τον Αλπάι Ντουρντουράν και άλλους, ενώ απαντώντας σε σχετική ερώτηση είπε πως ήταν και δική του επιθυμία να μην είναι ξανά υποψήφιος. Ο μεγαλύτερος του φόβος είναι τα ψέματα στην πολιτική και οι εξωπραγματικοί στόχοι που απογοητεύουν τους ανθρώπους. Ανησυχεί για την αποχή των νέων από την πολιτική, λέγοντας ότι έμαθαν να μην αναλύουν τα πράγματα και με τη σύγχρονη τεχνολογία «βλέπουν μόνο μέσα από τον σωλήνα». Αλλά πιο πολύ, κατέληξε, ανησυχεί για τους νέους και στις δύο κοινότητες λόγω των ναρκωτικών. «Αυτό είναι μια μεγάλη καταστροφή, και τα κέντρα διασκέδασης είναι μια μεγάλη καταστροφή. Και η σοβινιστική κουλτούρα είναι πολύ κακή».

* ΚΥΠΕ