Από τον αντιαποικιακό αγώνα προς τη διχοτόμηση...

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά:

• Για να φτάσει η Βρετανία στο σημείο που θα μπορούσε να επιβάλει τους όρους της το 1959, χρειάζετο η επαναφορά της Τουρκίας στα κυπριακά δρώμενα. Κάτι που άρχισε να εξυφαίνεται στο Foreign Office μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Με τις σκέψεις για διχοτόμηση να παίρνουν συγκεκριμένη μορφή λίγα χρόνια μετά.
• Μετά την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ, η Βρετανία συγκαλεί -30 του Ιούνη 1955- στο Λονδίνο τριμερή συνάντηση, με τη συμμετοχή Ελλάδας και Τουρκίας, που -τελικά- πραγματοποιείται τον Αύγουστο. Στην ατζέντα των Βρετανών ήταν η συζήτηση με γενικότερο θέμα την αντιμετώπιση στρατηγικών ζητημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο -μέσα ασφαλώς από διατήρηση της κυριαρχίας επί της Κύπρου- και μοιράζοντας ρόλους σε Αθήνα και Άγκυρα. Η βρετανική πρόταση κατατίθεται αρχές Σεπτέμβρη 1955, χωρίς επιτυχή κατάληξη.
• Παρά την αποτυχία της Τριμερούς, οι βρετανικές διχοτομικές μεθοδεύσεις συνεχίζονται. Επανέρχονται το 1958 με το επίσης διχοτομικό σχέδιο Μακμίλαν, που κι αυτό δεν τελεσφόρησε. Ωστόσο: Τριμερής και Σχέδιο Μακμίλαν επισημοποίησαν και έβαλαν στο τραπέζι τις τουρκικές απαιτήσεις στην Κύπρο. Κάτι που φάνηκε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου.
• Απ’ εκεί ακριβώς ξεκινά το οδοιπορικό προς τη διχοτόμηση. Αξιοσημείωτο δε είναι ότι: στη Ζυρίχη οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Τουρκία υπέγραψαν και μια μυστική συμφωνία, όπου οριζόταν πως Ελλάδα και Τουρκία θα υποστηρίξουν την είσοδον της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και ότι θα παρέμβουν προς τον πρόεδρο και αντιπρόεδρο της Κ.Δ. ώστε να τεθούν εκτός νόμου το Κομμουνιστικόν Κόμμα και η κομμουνιστική δράση.

Από τότε και μετά, στα της Κύπρου δεν θα αποφάσιζε ο κυπριακός λαός, αλλά το ΝΑΤΟ. Μέσω Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας. Για να προστεθούν στην πορεία και οι ΗΠΑ, οι οποίες σταδιακά ανέλαβαν πλήρη κουμάντο. Έχοντας “χρήσιμους” βοηθούς στα άνομα σχέδιά τους τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο...

Ιστορικές φάσεις/στάσεις στην πορεία προς τη διχοτόμηση

1. Η ίδρυση και λειτουργία ένοπλων παρακρατικών ομάδων από της εγκαθίδρυσης του κυπριακού κράτους, που σκοπούσαν σε αυτό που απαγόρευαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου, -ένωση, διπλή ένωση/διχοτόμηση- έριχνε νερό στο μύλο του διαχωρισμού ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Συμβάλλοντας -με τη δράση τους- στην αντίστροφη μέτρηση πρς τη διχοτόμηση.
2. Η πρώτη διχοτομική πράξη γίνεται στις 30 Δεκέμβρη 1963 με την χάραξη της πρώτης διαχωριστικής γραμμής στο χάρτη της πρωτεύουσας, που έμεινε στην ιστορία ως “πράσινη γραμμή”.
3. Στις 15 Γενάρη 1964 οι Βρετανοί συγκαλούν πενταμερή διάσκεψη, όπου υποβάλλουν επίσημα το πρώτο μετά την ανεξαρτησία διχοτομικό σχέδιο, το οποίο απορρίπτεται. Με την τουρκική πλευρά να το απορρίπτει, όχι γιατί διαφωνούσε με τη διχοτόμηση, αλλά απλά γιατί επιζητοίσε για λόγου της περισσότερα οφέλη.
4. Η τρίτη φάση στο οδοιπορικό δημιουργίας προϋποθέσεων για διχοτόμηση, καταγράφεται Φλεβάρη - Μάρτη 1964. Τότε που οι ηγήτορες των νόμιμων δυνάμεων του κράτους σκόπιμα αφήνουν στους Τούρκους στασιαστές το κομβικής σημασίας ύψωμα της «Άσπρης Μούττης» στον Πενταδάκτυλο, από το οποίο θα μπορούσαν οι νόμιμες δυνάμεις του κράτους να ελέγχουν τον επίσης κομβικής σημασίας δρόμο Λευκωσίας - Κερεύνειας. Η στρατηγική σημασία αυτού του δρόμου φάνηκε δέκα χρόνια αργότερα.
5. Η αμερικανική εμπλοκή στο Κυπριακό -με πρόσκληση της Βρετανίας- με το ξέσπασμα της τουρκοκυπριακής ανταρσίας και την ένοπλη αντιπαράθεση γίνεται αμεσότερη και εντονότερη. Στόχος η διευθέτηση του προβλήματος της Κύπου σε καθαρά νατοϊκά πλαίσια, εξυπηρετώτνας τα γεωστρατηγικά, πολιτικο-οιονομικά συμφέροντα των Αγγλοαμερικάνων. Η επλοκή των Αμερικανών δεν αργεί να φέρει το πρώτο “αποτέλεσμα”: Ήτανε Αύγουστος 1964, τελευταίο δεκαήμερο, όταν ο Ντην Άτσεσον εκδηλώνει την κίνησή του προς Ελλάδα και Τουρκία με αυτό που στην ιστορία έμεινε ως “Σχέδιο Άτσεσον” [κατ’ άλλους “ιδέες Άτσεσον”], το οποίο μέσω της ένωσης προέβλεπε ουσιαστικά διχοτόμηση με βούλες και υπογραφες -αν γινόταν δεκτό- αφού προτείνετο παραχώρησης ενός μεγάλου μέρους της Κύπρου (28%) στην Τουρκία. Χώρια οι απαιτήσεις της Άγκυρας γα εδαφικά ανταλλάγματα από την Ελλάδα. Όπως ήταν λοιπόν αναμενόμενο οι διαπραγματεύεσις που γίνονταν μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας -στην απουσία δηλαδή της Κύπρου- έληξαν άδοξα στις 4 του Σεπτέμβρη 1964.Τώρα γιατί η ενωτική παράταξη φορτώνει στον Μακάριο την ευθύνη για τούτο είναι απορίας άξιο....
6. Η άφιξη -Ιούνης 1964- στην Κύπρο του Γρίβα και η αποστολή στο νησί προηγούμενα γνωστών αξιωματικών του ελληνικού στρατού, δήθεν για την αντιμετώπιση της τουρκικής ανταρσίας, δεν συνιστούσε τίποτε άλλο παρά στήριξη σ’ αυτούς που διεξήγαγαν -δήθεν- “εθνικό αγώνα” για την ένωση, καταργώντας το ανεξάρτητο κράτος. Δίνοντας -προς τούτο- σχετικές “διευκολύνσεις” και χώρο επί του εδάφους στους Τ/κ στασιαστές και την ΤΟΥΡΔΥΚ για το “δικό” τους κομμάτι από την Κύπρο: Την Κερύνεια...
7. Το πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, ήταν μέρος των αμερικανονατοϊκών σχεδιασμών για τη διχοτόμηση της Κύπρου. Όταν οι προσπάθειες των νατοϊκών κύκλων δεν τελεσφόρησαν ίσαμε το 1966, επέβαλαν τη δικτατορία στην Ελλάδα για να το πετύχουν. Κατά τα λοιπά η χούντα της 21ης Απριλίου 1967 επεβλήθηκε με πρόσχημα τον “κομμουνιστικό κίνδυνο”. Τον ίδιο “κίνδυνο” που έβλεπαν οι αμερικανονατοϊκοί πάτρονές τους αλλά και η ενωτική παράταξη στην Κύπρο από τον... Μακάριο! Ιδού, λοιπόν, τι συνέδεε Αγγλοαμερικανο-νατοϊκούς με την χούντα, τον Γρίβα και την ενωτική παράταξη στην Κύπρο: Ο αντικομμουνισμός!
8. Στις 3 - 4 Ιουνίου 1971, στη σύνοδο υπουργών Εξωτερικών των χωρων-μελών του ΝΑΤΟ στη Λισαβώνα, οι υπέξ Ελλάδας και Τουρκίας παρουσίασαν φόρμουλα συμφωνίας, για διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και διαμοιρασμό της μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, την οποία η σύνοδος αποδέχθηκε ομόφωνα. Και επίσημα -πλέον- πολιτική του ΝΑΤΟ η διχοτόμηση της Κύπρου!
9. Από κει και μετά τα πράγματα “απλοποιούνται”. Στις 31 Αυγούστου 1971 με τις ευλογίες του ΝΑΤΟ η χούντα στέλλει τον Γρίβα στην Κύπρο, επανασυστήνει την ΕΟΚΑ -έμεινε καταγραμμένη στην ιστορία ως ΕΟΚΑ Β’- και ξεκινά “ανένδοτο” ένοπλο αγώνα για την ένωση, εν γνώσι του ότι αυτό θα έφερνε τη δχοτόμηση.

Και μια χρήσιμη λεπτομέρεια: Στο βιβλίο του γράφοντος «Απρίλης 1964: Η (εγ)κατάληψη τη Ονίσιας» (έκδοση Ιούνης 2021) δημοσιεύεται μαρτυρία του τότε βουλευτή Κερύνειας Χρίστου Κουρτελλάρη ότι: δήμαρχος δήμου της επαρχίας διαμαρτύρετο σε σύσκεψη -μεταξύ α’ και β’ εισβολής- Κερυνειωτών παραγόντων, γιατί τα τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν και το δικό του δήμο, ενώ “το σχέδιο ήταν να φτάσουν μόνο μέχρι τον Άγιο Γεώργιο...”!!!

Είπε κανείς τίποτε;

Φωτογραφίες: Πάνω: 7 Αυγούστου 1958. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής υποδέχεται στο αεροδρόμιο τον Χάρολντ Μακμίλαν, εμπνευστή του ομώνυμου σχεδίου που απορρίφθηκε. Κάτω: 16 Αυγούστου 1960, οι υπογραφές για εγκαθίδρυση της Κυπιρακής Δημοκρατίας πέφτουν με πάσα επισημότητα. Φεύ, όμως, πολύ σύντομα αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για... κατάλυσή της! Κέντρο, αριστερά, ο Αμερικανός διπλωμάτης Ντιν Άτσεσον, και δεξιά Γεώργιος Παπανδρέου και Μακάριος στην Αθήνα (6 του Μάη 1965). Γι’ αυτούς που από καταβολής της Κυπριακής Δημοκρατίας απεργάζονταν την κατάλυσή της, στο όνομα τάχαμου της ένωσης με την Ελλάδα, για όλα όσα έκτοτε έγιναν ίσαμε σήμερα φταίει ο Μακάριος!

* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος - Συγγραφέας [σ.σ. το άρθρο δημοσιεύτηκε την Κυριακή, 21 Αυγούστου 2022 στον «Φιλελεύθερο»]