30 Αυγούστου 1974: Η ΕΟΚΑ Β’ ξανακτυπά...

Ενώ το αίμα τις μέρες εκείνες έρεε ακατάπαυστα, ενώ ο λαός μας μετρούσε νεκρούς, αγνοούμενους, πρόσφυγες, χαμένα εδάφη και βιος κι ενώ προσπαθούσε συνέλθει από την ανείπωτη τραγωδία και καταστροφή και να μαζέψει τα συντρίμια του, άνανδροι δολοφόνοι της ΕΟΚΑ Β’ έστησαν εκείνη τη μέρα καρτέρι θανάτου στο κέντρο της Λευκωσίας. Στόχος ο Βάσος Λυσσαρίδης. Από τύχη οι δολοφονικές σφαίρες δεν βρήκαν τον στόχο τους, κι ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ επέζησε της δολοφονικής επίθεσης με τραύματα. Δολοφονήθηκε, ωστόσο, ο Δώρος Λοΐζου, ποιητής και στέλεχος της ΕΔΕΝ και της ΕΔΕΚ. Από τα πυρά των άνανδρων δολοφόνων τραυματίστηκε η σύζυγος του Δώρου Λοΐζου, Βαρβάρα, και τρεις πολίτες που βρίσκονταν στη γύρω περιοχή. Ένας απ’ αυτούς -Χρυσήλιος Μαυρομμάτης από το Ακάκι- υπέκυψε στα τραύματά του 15 μέρες αργότερα.

Το πραξικόπημα και η ΕΟΚΑ Β’, λοιπόν, παρέμεναν εκεί! Συνέχιζαν την καταστροφική δράση τους...

Στο “Φιλελεύθερο” στις 14 Αυγούστου 2022, σε άρθρο του Γιώργου Ηλιάδη, ο συγγραφέας αναφέρεται σε σχέδιο του Τάσου Μάρκου για εξουδετέρωση των πραξικοπηματιών, γράφοντας ανάμεσα σ’ άλλα: «Παρόλον που έχει αναλάβει ως προεδρεύων της Δημοκρατίας⁽¹⁾ ο Γλαύκος Κληρίδης, εντούτοις στις καίριες θέσεις κυριαρχούν υπουργοί του Σαμψών, χουντικοί αξιωματικοί και Εοκαβητατζήδες. Συλλήψεις νομιμόφρονων πολιτών συνεχίζονται και η τρομοκρατία επικρατεί παντού. Ο Τάσος Μάρκου αποφασίζει τότε να δράσει. Εκπονεί σχέδιο εξουδετέρωσης και σύλληψης όλων των επίορκων χουντικών αξιωματικών, που ηγήθηκαν του πραξικοπήματος και όλων των ηγετών της ΕΟΚΑ Β’. Ζητά συνάντηση από τον φίλο του και παλιό του συναγωνστή στην ΕΟΚΑ, Τάσσο Παπαδόπουλο. Τον συναντά ένα Αυγουστιάτικο απόγευμα στο διαμέρισμά του, στην παρουσία κοινού τους φίλου. Του εκθέτει το σχέδιό του, ένα άρτια οργανωμένο σχέδιο με κατάλληλο οπλισμό, με ομάδα αποφασισμένων ανδρών, μελετημένο μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. (...) Ο Τάσσος Παπαδόπουλος του εκφράζει τους φόβους του για το ενδεχόμενο νέας αιματοχυσίας που θα προκαλούσε πάλι τους Τούρκους και ζητά χρόνο μέχρι να μιλήσει με τον Εθνάρχη Μακάριο για να πάρει τη γνώμη του και με τον οποίο είχε μυστική επικοινωνία (...) Ο Τάσος Μάρκου έφυγε από τη συνάντηση φανερά απογοητευμένος. Δεν πρόλαβαν να ξανασυναντηθούν γιατί εν τω μεταξύ μεσολάβησε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής.»

Η ΕΟΚΑ Β’, λοιπόν, δρούσε ανενόχλητα και μετά το πραξικόπημα, αφού «συλλήψεις νομιμόφρονων πολιτών συνεχίζονται και η τρομοκρατία επικρατεί παντού». Θέλω επί τούτου να προσθέσω δύο γραπτές μαρτυρίες, εκ των “έσω” της ενωτικής παράταξης:

• Η πρώτη είναι από γραπτό κείμενο σύσκεψης το βράδυ της 3ης Αυγούστου 1974 επώνυμων στελεχών της ΕΟΚΑ Β’, με σκοπό «να γίνει μια ενημέρωση επί του εθνικού θέματος και να ληφθούν αποφάσεις δια την μελλοντική πορεία», διευκρινίζοντας ότι «η σύσκεψη αυτή θα ασχοληθεί επί του πολιτικού και εθνικού θέματος. Το στρατιωτικό δεν είναι της αρμοδιότητας μας.»...

Λίγο πάρα κάτω διαβάζουμε: «...Ας αφήσουμε κατά μέρος τις φιλοδοξίες, τα καπετανάτα, τα προσωπικά και ας εργασθούμε μαζί ως εις άνθρωπος δια να σώσουμε αυτόν τον τόπο ο οποίος συνεχώς προδίδεται και μένει ανίσχυρος και αβοήθητος»...

Αυτά πριν καν κλείσουν τρεις βδομάδες από το χουντοφασιστικό κι εοκαβήτικο πραξικόπημα. Και στελέχη της ΕΟΚΑ Β’ συσκέπτονται για να σώσουν «αυτόν τον τόπο ο οποίος συνεχώς προδίδεται και μένει ανίσχυρος και αβοήθητος». Αλλά από ποιους προδίδεται αυτός ο τόπος, αν όχι από αυτούς που με το πραξικόπημα και την επί χρόνια έκνομη ένοπλη δράση τους επιχειρούσαν την κατάλυση του κυπριακού κράτους;

• Η δεύτερη μαρτυρία μάς μεταφέρει στο 1976, πάλιν μήνα Αύγουστο. Ο νέος κομματικός σχηματισμός -Δημοκρατικός Συναγερμός- ετοιμάζεται για τις εκλογές της 5ης Σεπτέμβρη 1976, επιχειρώντας τη σύναψη πολιτικού “γάμου” με τον σκληρό πυρήνα της ΕΟΚΑ Β’, για να καρπωθεί τις ψήφους της ενωτικής παράταξης. Αναφέρομαι σε επιστολή προς τον Γλαύκο Κληρίδη, με την υπογραφή «Ε.Ο.Κ.Α.» ημ. 28 Αυγούστου 1976, από την οποία πληροφορούμεθα για επιτευχθείσα προσέγγιση της ενωτικής παράταξης με το νέο πολιτικό σχήμα. Μάλιστα προηγήθηκε συμφωνία των δύο πλευρών για συμπερίληψη στο ψηφοδέλτιο επροσώπων της “ενωτικής παράταξης”, με την ΕΟΚΑ Β’, με επιστολή στις 27 του Ιούλη 1976 προς τον Γλαύκο Κληρίδη να έχει «καταστήσει σαφές ότι δεν θα ανεχθώμεν εκ μέρους σας παρασπονδία».

Ο “γάμος” αυτός, παρά τη συνάντηση του Γλαύκου Κληρίδη με αντιπροσωπεία της ΕΟΚΑ Β’ -26 Αυγούστου 1976 στις 2:10 π.μ.(!)- δεν άργησε να χαλάσει, με την ΕΟΚΑ Β’ να καταγγέλλει παλινδρόμηση του Γλαύκου Κληρίδη στα ονόματα που αυτή τού έδωσε για συμπερίληψη στα ψηφοδέλτια του Συναγερμού.

Αυτό, βέβαια, που δεν επιτεύχθηκε το 1976, έγινε το 1981 με την συμπερίληψη στελεχών της ΕΟΚΑ Β’ και μελών της πραξικοπηματικής κυβέρνησης στο ψηφοδέλτιο του ΔΗΣΥ και την ανάδειξη κάποιων εξ αυτών ως μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων.

________________

⁽¹⁾ Ο Γλαύκος Κληρίδης δεν ανέλαβε τότε ως προεδρεύων, αλλά ορκίστηκε από τον καθαιρεθέντα μηροπολίτη Γεννάδιο ως πρόεδρος της Δημοκρατίας. Όχι σε διαδοχή του προέδρου Μακαρίου, αλλά του πραξικοπηματία Σαμψών! Τότε μάλιστα δήλωσε πως όταν γίνουν εκλογές, ο Μακάριος θα μπορεί αν το επιθυμεί να διεκδικήσει την προεδρία... Κατά συνέπεια ο τρόπος που ο Γλαύκος Κληρίδης “ανέλαβε” πρόεδρος, συνιστούσε νέα πραξικοπηματική συνταγματική εκτροπή. Διόλου τυχαία, λοιπόν, ο Γιώργος Ηλιάδης αναφέρει ότι «στις καίριες θέσεις κυριαρχούν υπουργοί του Σαμψών, χουντικοί αξιωματικοί και Εοκαβητατζήδες».

* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος - Συγγραφέας

ΣΗΜ: Το παρόν δημοσιεύθηκε στον “Φιλελεύθερο της Κυριακής” - Κυριακή 4 του Σεπτέμβρη 2022