• Σαν σήμερα έφυγε από τη ζωή ο Διονύσιος Σολωμός / Ο Χέγκελ στο έργο του Σολωμού και η προσέγγιση του Βάρναλη – Μια σύντομη αναφορά

Γράφει: Γεράσιμος Χολέβας*

Οι Στοχασμοί  δεν είναι ένα από τα έργα του ποιητή Διονυσίου Σολωμού, αλλά σημειώσεις και αυτοσχόλια, στα ιταλικά, που μετέφρασε και δημοσίευσε ο Ιάκωβος Πολυλάς. Αποτελούν ένα μέσο κατανόησης της ποιητικής έκφρασης του Δ. Σολωμού, που έφυγε από τη ζωή, σαν σήμερα, στις 9 Φεβρουαρίου 1857.

Διαβάζοντας τις σημειώσεις και τα αυτοσχόλια του ποιητή μπορεί κανείς να προσεγγίσει αναλυτικά τους Ελεύθερους Πολιορκημένους, αλλά και το σύνολο του έργου του, το οποίο βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με το σύστημα σκέψης του Γερμανού ιδεαλιστή φιλοσόφου Γκεόργκ Βίλχεμ Φρίντριχ Χέγκελ, όπως έχει αποδειχθεί από πολλούς μελετητές του ποιητή. Ο Δ. Σολωμός είχε επηρεαστεί απ’ τον γερμανικό ιδεαλισμό και ιδιαίτερα, εκτός απ’ τον Χέγκελ, απ’ τις αισθητικές φιλοσοφικές απόψεις των Ιμμάνουελ Καντ και Φρίντριχ Σίλλερ^[1].

Οι Στοχασμοί δημοσιεύθηκαν  το 1859, στην έκδοση των Ευρισκομένων  του Δ. Σολωμού και προτάσσονται στην ποιητική σύνθεση των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Η δημοσίευση των σημειώσεων, υπό τον τίτλο Στοχασμοί του ποιητή, εξηγείται απ’ τον Ι. Πολυλά ως εξής:

«Διάφορες μελέταις εἰς τὸ ποίημα περιέχουν τὰ χειρόγραφα· τοὺς στοχασμοὺς τούτους, εἰς ἰταλικὴ γλῶσσα γραμμένους, ἀναγκάσθηκα νὰ μεταφράσω καὶ νὰ τοὺς προτάξω, ὡς εἰσαγωγήν, εἰς τὰ τρία Σχεδιάσματα, διὰ δύο λόγους, πρῶτον, ὅτι τὰ νοήματα καθ’ ἑαυτὰ εἶναι ἀξιόλογα· δεύτερον, ὅτι αὐτὰ εἶναι ὡσὰν ἡ ψυχὴ ἑνὸς πλάσματος, τοῦ ὀποίου δὲν σώζονται εἰμὴ κάποια μέλη ἀτελειοποίητα»^[2].

Ο ποιητής και συγγραφέας Κώστας Βάρναλης, μελετητής του Σολωμού, έγραφε, το 1925, στο έργο του Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική:

«Ο συγγραφέας αυτής της μελέτης θαυμάζει τον Σολωμό όσο ή και περισσότερο από κάθε άλλον. Μα μονάχα ο θαυμασμός, που κρατιέται από αντικειμενική γνώση της πραγματικότητας έχει αξία, γιατί έχει θεμέλιο. Είναι θαυμασμός δικαιολογημένος. Και με το να ’ναι τέτοιος έχει αξιοπρέπεια, δεν πέφτει ποτές στο επίπεδο της ψευτομαρτυρίας ενάντια στα πράγματα»^[3].

Με αυτό το σκεπτικό στα Σολωμικά του, όπου δημοσιεύει τους Στοχασμούς όπως τους είχε μεταφράσει ο Πολυλάς, τονίζει:

Οι Στοχασμοί «αποτελούνε τα άρθρα του ποιητικού ‘‘πιστεύω’’ του Σολωμού στην πιο ώριμη και πιο συνειδητή περίοδο της δημιουργικής του ζωής» και «μας βοηθούνε πολύ στην κατανόηση του κυριότερου έργου του, του έργου όλης της ζωής του, των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Μας δείχνουνε πόσο βαθιά στοχαζότανε ο πρώτος ποιητής της ξαναγεννημένης Ελλάδας και πως αντιλαμβανότανε την ποίηση: την τοποθετούσε στην απόλυτη σφαίρα του Πνεύματος, δίπλα στη Θρησκεία και στη Φιλοσοφία, όπως ο Έγελος»^[4].

Ο Κ. Βάρναλης, από νωρίς, διατύπωσε την άποψη ότι ο Σολωμός

«αυτούς τους Στοχασμούς δεν τους έγραψε ούτε για να δημοσιευθούνε, ούτε για να συζητηθούνε, ούτε για ν’ αποτελέσουνε το κλειδί του ποιήματος του. Ήταν αισθητικές και τεχνικές σημειώσεις, που ενδιαφέρανε μονάχα αυτόν τον ίδιον»^[5].

Πρόκειται, γράφει, για

«μια σειρά οδηγητικές εντολές για τη δουλειά του, εντολές, που δεν τις γέννησε το μυαλό του απευθείας και από μονάχο του», αλλά «είναι παρμένες από τα ‘‘Αισθητικά μαθήματα’’ του Εγέλου και τις ‘‘Αισθητικές πραγματείες’’ του Σίλλερ»^[6].

Ο Κ. Βάρναλης, εφαρμόζοντας αυτό που αρχικά είπε («μονάχα ο θαυμασμός, που κρατιέται από αντικειμενική γνώση της πραγματικότητας έχει αξία., γιατί έχει θεμέλιο»), επισημαίνει:

«Οι Στοχασμοί αν δεν είναι πρωτότυπα εφευρήματα του ‘‘μεγάλου νοός’’ του Σολωμού, δεν είναι και κρύες τεχνικές και θεωρητικές ρετσέτες παρμένες από το Μουσείο των αισθητικών συστημάτων και των πρακτικών οδηγών της τέχνης. Είναι ζωντανά ιδεολογικά αντιφεγγίσματα της καινούριας τότε κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας. Κείνα τα χρόνια γινότανε σε όλη την Ευρώπη η νέα κατάταξη της κοινωνικής διάρθρωσης. Η αστική τάξη πήρε και έπαιρνε στα χέρια της εξουσία και οργάνωνε εθνικά κράτη. Αυτή η ριζική μεταβολή στον ‘‘έξω’’ κόσμο, έφερνε σωρό μεταβολές και στον ‘‘μέσα’’: στον πνευματικό και ηθικό»^[7].

Υπογραμμίζει, μάλιστα, πως «όποιος, όμως τους θεωρεί πρωτότυπες σκέψεις του ποιητή ή αιώνιες αλήθειες, που ο καθένας θα έπρεπε να τις ξέρει, όποιος εμπιστεύεται μονάχα στη διαίσθηση» «αυτός θα καταλάβει ό, τι ο ίδιος θέλει κι όχι ό, τι ο ίδιος ο Σολωμός εννοεί»^[8].

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

^[1] Για περισσότερα βλ. Γιώργος Βελουδής, Διονύσιος Σολωμός. Ρομαντική ποίηση και ποιητική. Οι γερμανικές πηγές, Γνώση, Αθήνα 1989, Κώστας Βάρναλης, Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Βελουδής), Κέδρος, Αθήνα 2000, σ.71- 121, Διονυσίου Σολωμού Στοχασμοί (επιμέλεια ιταλικού κειμένου.: Massimo Perri, προλεγόμενα – μετάφραση: Στυλιανός Αλεξίου, φιλοσοφικός σχολιασμός: Κώστας Ανδρουλιδάκης), Στιγμή, Αθήνα 1999, σ. 50- 96
^[2] Δ. Σολωμός, Τα ευρισκόμενα, Αντ. Τερζάκη («Πολυλά»), Κέρκυρα 1859, σ. 225. Σημειώνεται ότι, λόγω αδυναμίας να εντοπισθεί αντίγραφο της έκδοσης των Ευρισκομένων, το απόσπασμα και οι πληροφορίες «αλιεύτηκαν» από την έκδοση Διονυσίου Σολωμού «Στοχασμοί» στους «Ελεύθερους Πολιορκισμένους» (ιταλικό κείμενο – μετάφραση – εισαγωγή – σχόλια: Γιώργος Βελουδής), Περίπλους, Αθήνα 1997, σ. 12.
^[3] Κώστας Βάρναλης, Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική (φιλολογική επιμέλεια: Γιώργος Βελουδής), Κέδρος, Αθήνα 2000, σ. 10.
^[4] Κώστας Βάρναλης, Σολωμικά, «Οι στοχασμοί του ποιητή», Κέδρος, Αθήνα 1957, σ. 89.
^[5] Ό. π, σ. 89.
^[6] Ό. π, σ. 90.
^[7] Ό. π, σ. 93.
^[8] Ό. π, σ. 93- 94.

* Ημεροδρόμος [Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στον «Ημεροδρόμο»  στις 9 Φεβρουαρίου 2017]

• Με απαράδεκτη καθυστέρηση έφτασε σήμερα το πρώτο φορτηγό με βοήθεια στη Συρία

Έναν τιτάνιο αγώνα επιβίωσης δίνουν τα εκατομμύρια των σεισμόπληκτων και των αστέγων σε Τουρκία και Συρία μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στις 6 Φλεβάρη, με στήριγμά τους την πολύμορφη λαϊκή αλληλεγγύη που δυναμώνει, τις τιτάνιες προσπάθειες των διασωστών, αντιμέτωποι για ακόμα μια φορά με τη «γύμνια» του αστικού κρατικού μηχανισμού όταν πρόκειται για τη σωτηρία του λαού, αλλά και με το δολοφονικό ευρωατλαντικό εμπάργκο στην περίπτωση της Συρίας.

Από ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΧΟΛΕΒΑΣ*

Μια γουλιά νερό στα συντρίμμια. Λίγες γουλιές νερό, μέσα στην καταστροφή.

Ο μικρός Μοχάμεντ από τη Συρία, εγκλωβισμένος στα χαλάσματα, στην Αντάκια, στη νότια Τουρκία. Ένας διασώστης του δίνει νερό από ένα καπάκι μπουκαλιού, για να κρατηθεί στη ζωή. Ο μικρός χαμογελάει.

• Μεγαλώνουν η απόγνωση και η οργή

Ο απολογισμός των θυμάτων του καταστροφικού σεισμού που έπληξε τη Δευτέρα την Τουρκία και τη Συρία ξεπερνά τους 16.000 νεκρούς, σύμφωνα με νέα προσωρινά στοιχεία που ανακοίνωσαν οι αρχές των δύο χωρών, την ώρα που συνεχίζονται οι προσπάθειες να βρεθούν επιζώντες στα συντρίμμια, εν μέσω ψύχους, αλλά με τις ελπίδες να μειώνονται δραματικά όσο περνάνε οι μέρες. 

Στην Τουρκία, σύμφωνα με τον τελευταίο απολογισμό, έχουν χάσει τη ζωή τους 12.873 άνθρωποι. Ωστόσο, ο θλιβερός απολογισμός αναμένεται δυστυχώς να αυξηθεί, καθώς σε χιλιάδες γκρεμισμένα σπίτια δεν έχουν φτάσει καν τα σωστικά συνεργεία.