Το θαύμα που πραγματοποίησαν οι άνθρωποι στην Ονίσια
- Written by eKypros
Του Ανδρέα Παπαγιάννη*
Συμπληρώνονται φέτος 75 χρόνια από την ίδρυση της Συνεργατικής Έπαυλης «Ονίσια». Μιας κολεκτίβας που γεννήθηκε από απόστρατούς του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου.
Οι απόστρατοι, που ήταν στην πλειοψηφία τους άνεργοι, εργάτες, αγρότες της Αριστεράς ή συμπαθούντες στις σοσιαλιστικές ιδέες, αφού είχαν μαζέψει χρήματα και εμπειρίες από την υπηρεσία τους στον πόλεμο, αποφάσισαν να αγοράσουν γη δυτικά του Δικώμου, να συγκροτήσουν συνεργατισμό και με ομαδική εργασία να επιδοθούν στην παραγωγή και διάθεση αγροτικών προϊόντων, που ήταν αναμφίβολα μια πρωτοποριακή κίνηση.
Τον Μάιο λοιπόν του 1946, 30 απόστρατοι απο διάφορες περιοχές της Κύπρου, όπως τον Αγρό, τον Προδρόμι της Πάφου, τον Καλοπαναγιώτη, την Βατυλή, την Κερύνεια, την Κυθρέα, τα Καμπιά και φυσικά πολλούς Δικωμίτες, αγόρασαν μια μεγάλη έκταση γης στους πρόποδες του Πενταδάκτυλου, για να επιδοθούν στην γεωργία, κτηνοτροφία και σε βιομηχανική μονάδα για παραγωγή ασβέστη. Αρχικά οι Ονισιώτες με τις οικογένειες τους, εγκαταστάθηκαν σε ενοικιαζόμενα σπίτια στο Δίκωμο για προστασία, αφού συχνά δεχόντουσαν επιθέσεις και προπηλακισμούς από ακροδεξιούς Δικωμίτες. Πολλοί θυμούνται ακόμα ότι, πολλοί προοδευτικοί συγχωριανοί μας ανέλαβαν την περιφρούρηση και την προστασία τους. Η εργατικότητα, η συμπόνοια, η αδελφότητα και η άψογη συνεργασία αντρών και γυναικών, απέδωσαν καρπούς.
Η Ονίσια σε σύντομο χρονικό διάστημα, εξελίχθηκε σε μια αξιόλογη για τα δεδομένα της εποχής γεωργοκτηνοτροφική μονάδα, με ιδιαίτερες επιδώσεις στην γεωργία και κτηνοτροφία. Επίσης, αξιόλογες επιδώσεις είχε και στην βιομηχανία ασβέστη. Αποτέλεσε μάλιστα πρότυπο για άλλες κολεκτίβες και συνεταιρισμούς σε διάφορες περιοχές της Κύπρου. Πιστεύω ότι, ακόμα και σήμερα θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση γιατί ο κάθε κολεκτιβιστής ήταν συνιδιοκτήτης, αλλά και υπάλληλος της συνεργατικής Εταιρείας και αμειβόταν ανάλογα με τις μέρες εργασίας του. Το ύψος του μεροκάματου εξαρτιόταν από την γενικότερη οικονομική κατάσταση της εργοδότριας εταιρείας και αυξανόταν ανάλογα με την κερδοφορία της.
Σε περιόδους αυξημένης ανάγκης εργατικών χεριών, όπως στην εποχή του θέρους, η εταιρία προσλάμβανε και εποχιακούς εργάτες από τα γύρω χωριά. Οι εργαζόμενοι αυτοί πληρώνονταν με τα μεροκάματα της αγοράς που ήταν πιο ψηλά από αυτά που έδιναν στους εαυτούς τους οι απόστρατοι. Ειδικά στην Ονίσια, πέρα από τις γυναίκες, εργοδοτούνταν και πολλοί Τουρκοκύπριοι από τα γύρω χωριά όπως την Αγύρτα, Κιόνελι , Φώττα, Κρηνί, Πυλέρι με τους οποίους ανέπτυξαν φιλικές σχέσεις.
Το αρμόδιο σώμα για την λήψη σημαντικών και δεσμευτικών αποφάσεων ήταν η Γενική Συνέλευση. Το κάθε μέλος της εταιρείας ήταν μέτοχος με δικαίωμα ψήφου στην Γενική Συνέλευση. Από την συνέλευση εκλεγόταν η πενταμελής επιτροπή που καθόριζε το γενικό σχέδιο για τον καταμερισμό εργασίας και ήταν επιφορτισμένη με την καθημερινή διοίκηση του αγροκτήματος. Οι γενικές συνελεύσεις στην Ονίσια, σε αντίθεση με άλλες κολεκτίβες, γίνονταν σε τακτά χρονικά διαστήματα, όπου λαμβάνονταν ομαδικά, σημαντικές αποφάσεις για την δράση της κολεκτίβας, όπως λόγου χάρη για επενδύσεις ή τρόπους εμπορίας.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της Ονίσιας ήταν η ισότιμη συμμετοχή μεταξύ γυναικών των συζύγων των προτεργάτων, στην λήψη των αποφάσεων. Μετά το 1960, ήταν και αυτές ισότιμοι μέτοχοι της εταιρίας. Στην συνέχεια όλες εξελήγχθηκαν σε στελέχη του γυναικείου κινήματος της ΠΟΓΟ και του ΑΚΕΛ.
Θα μπορούσε κανείς να μιλά για ώρες για το θαύμα που πραγματοποίησαν αυτοί οι άνθρωποι στην Ονίσια. Ένα θαύμα που εν μέρη διακόπηκε το 1964 με τις διακοινωνικές ταραχές όταν αυτοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουνε τα σπίτια τους, προδομένοι, ένεκα της ιδεολογίας τους από τον τότε στρατιωτικό διοικητή της περιοχής Δικώμου, Σταύρο Σταύρου Σύρο και μετέπειτα υπαρχηγό της ΕΟΚΑ Β’, που συνειδητά άφησε ανοχύρωτη τη Ονίσια.
Τότε και μέχρι το 1974 όταν ολοκληρώθηκε η προδοσία, πολλοί Ονισιώτες εγκαταστάθηκαν στο Δίκωμο για να μπορέσουν πάντα με την συνοδεία των ειρηνευτών να συνεχίσουν την λειτουργία της κολεκτίβας.
Οι Ονισιώτες και τα παιδιά τους ενσωματώθηκαν στο χωριό, σε σημείο που θεωρούσαν τους εαυτούς τους Δικωμίτες κι εμείς να τους υπολογίζουμε συγχωριανούς μας. Κόσμησαν το Δίκωμο με την δράση τους στα κοινά και κυρίως στις τάξεις των φορέων της Αριστεράς.
Γι’ αυτό κι εμείς σήμερα με πολύ σεβασμό γι’ αυτούς τους πρωτοπόρους και αγαπητούς Ανθρώπους, ως συμβούλιο του Σωματείου «Δίκωμο ’74», αποφασίσαμε να τιμήσουμε τους τελευταίους Ονισιώτες μαζί με τις συζύγους τους, που ήσαν μ,έλη της κολεκτίβας την περίοδο 1963-64. Ονομαστικά αυτοί είναι: Αριστόδημος και Αναστασία Ιωάννου, Μελής και Παρθενόπη Καραολιά, Κώστας και Μαρία Κληρίδη, Αντώνης και Ελένη Κόκκινου, Χρίστους και Μελανή Κουρτελλάρη, Γρηγόρης και Μαρία Λουΐζου, Γεώργιος και Χαμπους Μαυρίδη, Γώργος και Σαλώμη Μουζούρα, Πελοπίδας και Ελένη Πολυκάρπου, Χαράλαμπος (Κάρολος) και Χλόη Τουμανή, Γιάννης και Μαρίτσα Χαραλαμπή και Φιλόκυπρος και Αλεξάνδρα Χριστοδούλου.
* Πρόεδρος Προσφυγικού Σωματείου «Δίκωμο ’74» - Ομιλία στην εκδήλωση του Σωματείου για την «Ονίσια», με την ευκαιρία των 75 χρόνων από την ίδρυσή της, το βράδυ της Τετάρτης, 8 Δεκεμβρίου. Η εκδήλωση τελούσε υπό την αιγίδα του Γ.Γ. της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ και πραγματοποιήθηκε στο οίκημα του Σωματείου «Δίκωμο ’74», στη Λακατάμια.