Η πορεία των εθνικών αποσχίσεων και ο γρίφος της αυτοδιάθεσης
- Written by eKypros
Γράφει: Χαράλαμπος Μερακλής
Το φαινόμενο των αποσχιστικών τάσεων πληθυσμών με κοινή εθνική κύρια ταυτότητα δεν είναι καινούργιο και ούτε προσεγγίζεται με ιστορικές υπεραπλουστεύσεις. Σ’ αυτά τα κινήματα εντοπίζονται διαφορετικά κίνητρα που σχετίζονται άμεσα με το θεσμικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο, τα οποία έχουν διαφορετική ιστορική αναφορά, διαφορετικά επίπεδα πολιτισμού και εθνοτικού προσδιορισμού.
Ο Ένγκελς τα χαρακτήρισε για υποχώρηση των λαών χωρίς ιστορία, ενώ οι οπαδοί του Αμερικανού προέδρου Γούντροου Ουίλσον, που μιλούσε το 1919 στην αίθουσα των Κάτοπτρων για τα δεκατέσσερα σήμερα για την αυτοδιάθεση των λαών, βρέθηκαν σε αμηχανία γιατί θα οδηγούνταν λαοί και κοινωνίες σε ανακατατάξεις και εξεγέρσεις.
Αυτά τα ζητήματα γίνονται πιο περίπλοκα επειδή εμπλέκονται σ’ αυτά:- διεθνές δίκαιο, διεθνείς και υπερεθνικοί οργανισμοί, φορείς τοπικής ή περιφερειακής εξουσίας με πιο διακριτικά ταυτοτικά χαρακτηριστικά.
Αυτοί οι εθνικισμοί που αναπτύσσονται διαχρονικά επιζητούν την απεμπλοκή τους από την πίεση που εξασκείται σ’ αυτούς από τους κεντρικούς φορείς της εξουσίας και προσπαθούν να υιοθετήσουν πολιτικές για τοπική εξουσία και τις θεωρούν ως επιβεβλημένες εθνικές πολιτικές.
Αυτές τις είδαμε (α) στην Πολωνία για τον έλεγχο της δικαιοσύνης και επιβολής περιορισμών στη λειτουργία κράτους δικαίου (β) στην Ουγγαρία και τις λοιπές ανατολικές χώρες που είναι εντεταμένες στην ΕΕ και αντιταχθηκαν στην ποσόστωση για μετεγκατάσταση των προσφύγων από τα κράτη-μέλη που δεχόταν προσφυγικές πιέσεις (γ) με το Brexit της Βρετανίας που σχετίζεται άμεσα με την αδυναμία των εθνικών και υπερεθνικών οργανισμών να προστατεύσουν τους πολίτες τους από τις συνέπειες της κακοδιαχείρισης της παγκοσμιοποίησης της αύξησης των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, της απώλειας θέσεων εργασίας, των τρομοκρατικών κτυπημάτων, πολιτική αποσταθεροποίηση, οικονομική κρίση κλπ.
Αναφορικά με τους Βαλκανικούς εθνικισμούς, αυτοί σχετίζονται με την απομάκρυνση των Βαλκανίων να ενταχθούν στην ΕΕ, οικονομική κρίση, πολιτική αποσταθεροποίηση, διαφθορά, την ιδέα της Μεγάλης Αλβανίας, ενώ οι Σέρβοι, Κόσσοβο και Βοσνία-Ερζεγοβίνη επιζητούν τρόπους επιστροφής στην μητέρα πατρίδα.
Η υπόθεση της Καταλονίας είναι κρίσιμη για την επόμενη μέρα για Ισπανία και Γηραιά Ήπειρο και απαιτείται προσεκτική προσέγγιση και επίλυση.
Στις ΗΠΑ επικράτησε το «φαινόμενο Τραμπ» λόγω του συνθήματος «η Αμερική πρώτα» και στις εκκλήσεις περί οικονομικού προστατευτισμού και απομονωτισμού από τις διεθνείς ευθύνες που διατηρεί η υπερδύναμη.
Θα πρέπει να τονισθεί πως η αναμέτρηση των εθνικισμών τσεκάρει και προβάλλει το πατριωτικό αίσθημα.
Όσον αφορά τους περιφερικούς εθνικισμούς, ο καθηγητής των Πολιτικών Επιστημών Φρανκ Τέταρτ σημειώνει πως αυτοί βασίζονται στην γλώσσα, πολιτιστικά στοιχεία, οικονομία, περιφερειακό προσανατολισμό της ΕΕ, ύπαρξη στερεάς εσωτερικής δομής, πληθυσμό κλπ. Αυτοί δίδουν έμφαση στην ταυτότητά τους και εκφράζουν φιλοδοξίες που ξεπερνούν τα όρια της ταυτότητας τους εντός των συνόρων του κράτους από το οποίο προέρχονται.
Με αυτά τα αιτήματα θέτουν υπό αμφισβήτηση την νομιμότητα του κράτους, διασπούν και διαλύουν τα παλαιά κράτη προς όφελος μικρότερων οντοτήτων σε μέγεθος και με προβλήματα την βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, άμυνα κλπ. και οδηγούνται σε αβέβαιη σταθερότητα με πολλαπλές πηγές αστάθειας.
Ο εθνικισμός των τελευταίων δυο αιώνων βασίσθηκε στο ιστορικό γίγνεσθαι και στην ιδεολογία για απόκτηση εθνικού κράτους.
Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και οι πόλεμοι στην Γιουγκοσλαβία επέβαλαν την αρχή της αυτοδιάθεσης στην Ευρώπη και τις εθνικές οντότητες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Οι σημερινοί εθνικισμοί βασίζονται στην γλώσσα και ζητούν ξεκάθαρα σύνορα και αναγνώριση της διαφορετικότητας και είναι το πιο ζωντανό φαινόμενο του 21ου αιώνα, όπως εμφανίζεται στην Καταλονία, Φλάνδρα, Σκωτία, Βόρεια Ιταλία, χώρες των Βάσκων, Κορσικής κλπ. Η αναγνώριση τους σκοντάφτει στις πολιτικές που υιοθετήθηκαν στην ΕΕ και εισηγήθηκαν από Μπαρόζο και της κατάργησης των εθνικών συνόρων.
Σήμερα οι εθνικισμοί εκτός της γλώσσας, ιστορίας χρειάζονται οικονομία, έδαφος, πολιτιστικά και γλωσσική ιδιομορφία, ύπαρξη θεσμών και βιώσιμο πληθυσμό.
Η ύπαρξη εθνικισμού σε κάποια χώρα, προκαλεί ανασφάλεια, αποσταθεροποίηση, προβλήματα στην διακυβέρνηση της καθώς επίσης στην γεωπολιτική και γεωστρατική και γι’ αυτό στην ιστορική διαδρομή του αιτήματος της αυτοδιάθεσης συναντάμε την αδικία και συντηρητισμό και αυτό λογίζεται στο νομικό ισοδύναμο της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, του απαραβίαστου των συνόρων και της κρατικής επικράτειας.
Γι’ αυτό, όποιος επιχειρεί να αφαιρέσει κομμάτι της επικράτειας παρανομεί σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και η απόσχιση θα πρέπει να λειτουργήσει μέσα σε ομοσπονδιακό σύστημα.
Σκοπός της μη εφαρμογή του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης σκοπεύει στον περιορισμό των αποσχιστικών ορέξεων για κάθε μειονότητα και εθνότητα και γι’ αυτό θα πρέπει να επιζητούν διευρυμένο καθεστώς αυτονομίας εντός του κεντρικού κράτους.
Γι’ αυτό η εθνική επιβεβαίωση δεν είναι κάτι το εύκολο και καλό θα ήταν αυτή να γίνεται μέσα στους κόλπους του κεντρικού κράτους με στόχο ένα καλύτερο μέλλον με ευρύτερη αυτονομία.
Στη φωτογραφία οι περιοχές στις οποίες έχουν αναπτυχθεί αποσχιστικά κινήματα