Οι εργαζόμενοι φτωχοί: τιμητικά για τον Κόκκινο Οκτώβρη

Οι κοινωνικές επαναστάσεις ανατρέπουν το σύστημα και εγκαθιδρύουν μια τάξη πραγμάτων που αμφισβητεί την καθεστηκυία τάξη. Στην προκειμένη περίπτωση, η Σοσιαλιστική Επανάσταση μετά από αποτυχημένες ξένες επεμβάσεις, ντόπια αντίδραση, κατάφερε να εδραιωθεί, γιατί ήταν ο πραγματικός φίλος του λαού.

Πολλά μπορούν να ειπωθούν από εχθρούς και φίλους για την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Για χάρη, όμως, της ιστορικής αλήθειας, αξίζει κανείς να επισημάνει τί την διαχωρίζει από τις άλλες μεγάλες επαναστάσεις της Δυτικής Ευρώπης: "έδωσε μια επαναστατική μάζα που από το 1905 την είχε προετοιμάσει για μια ανεξάρτητη δράση. Έδωσε τα Σοβιέτ των εργατών, των στρατιωτών και των αγροτών βουλευτών, όργανα που είναι ασύγκριτα πιο δημοκρατικά απ' όλα τα προηγούμενα και μας επέτρεψαν να διαπαιδαγωγήσουμε, να ανεβάσουμε σε υψηλότερο επίπεδο τη στερημένη από κάθε δικαίωμα μάζα των εργατών, των στρατιωτών και των αγροτών, να την πάρουμε μαζί μας" [Λένιν, 12/5/1918, Ν.Κ. Κρούπσκαγια (η σύντροφος του)].

Δεν θα αναφερθώ στις κατακτήσεις ή τα λάθη της πορείας της πρώτης απόπειρας να απελευθερωθεί ο άνθρωπος και ειδικά η εργατική τάξη από την εκμετάλλευση της αστικής τάξης. Προτιμώ να αναφερθώ στις αλήθειες που κρύβουν συγγραφείς, για την Κύπρο γιατί ακριβώς φοβούνται τη δύναμη του λαού. 

Κύπρος: Σε μια γνωστή «αλυσίδα άρτων», τρεις υπάλληλοι, που ο καθένας έβλεπε τη δουλειά του, ρωτούν που είναι ο Γιάννης. «Θα ‘έρθει δουλειά στις δέκα», είπε η μια. «Μέχρι τις εννιά πάλι;» ρώτησε η άλλη. «Και χθες δέκα πρωί -εννιά βράδυ, δούλευε». Η αφαιρετική πράξη μας δίνει αποτέλεσμα: έντεκα ώρες εργασίας.

Αγγλία: Η Άμαζον (Amazon.com), γνωστή εταιρεία ηλεκτρονικού εμπορίου, συνεργάζεται με ένα ιδιωτικό γραφείο υπηρεσιών ντελίβερι, διανομής δηλαδή των παραγγελιών που δέχεται η Άμαζον. Ένας δημοσιογράφος του BBC, εργάστηκε αποκρύβοντας την ταυτότητα του, στην εταιρεία διανομής. Εργαζόταν για δυο εβδομάδες, έντεκα ώρες την ημέρα με αμοιβή 2,59 την ώρα. Αν είναι κάτι που ενώνει την Κύπρο με τον υπόλοιπο κόσμο, είναι οι μορφές εκμετάλλευσης της ανθρώπινης εργασίας. Από τη μια ο εργάτης, παράγει το κέρδος στον ιδιοκτήτη των μέσων παραγωγής, στο μάστρο. Από την άλλη, πέραν της συνήθους υπεραξίας που βγάζει ο ιδιοκτήτης, μπορεί τώρα, όπως γινόταν και στις απαρχές του καπιταλισμού, να υποχρεώνει το εργαζόμενο να δουλεύει περισσότερο. 

Μια νέα γενιά «εργαζόμενων φτωχών της Κυριακής», έχει επανεμφανιστεί από τα βάθη της εποχής του 1800. Οι εργαζόμενοι φτωχοί, μπορεί να είναι τεχνίτες ή επιστήμονες, πάντως διαθέτουν μορφωτικό επίπεδο. Αποφέρουν υψηλό κέρδος στους λιανέμπορους, αφού με πολύ χαμηλό ωρομίσθιο εργάζονται Κυριακές και αργίες που παλαιότερα απαγορευόταν ή πληρώνονταν σε ορισμένους τομείς υπερωριακά. Το εργατικό δυναμικό της Κυριακής αντικαθιστά τους ξένους εργάτες που χρησιμοποιούνται πάντα για να πιέσουν το επίπεδο μισθών και ωφελημάτων προς όφελος της εργοδοσίας.

Σε κάθε περίπτωση, Κύπριοι και ξένοι χρησιμοποιούνται χωρίς συλλογικές συμβάσεις αλλάζοντας de facto το εργατικό δίκαιο. Εργατικό δίκαιο που έχει υποστεί de jure τεράστιες αλλαγές λόγω της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και των πολιτικών που έχουν υιοθετηθεί. Ήδη, από το 2010 έχει εντοπιστεί άνοδος του αριθμού των εργαζόμενων φτωχών στην Κύπρο, 6% σε σχέση με το συνολικό ποσοστό τότε των φτωχών που έφτανε στο 16% του πληθυσμού (http://www.eurofound.europa.eu/…/2010/251/el/1/EF10251EL.pdf ).

Το 2013, οι εργαζόμενοι φτωχοί στην Κύπρο έφτασαν το 9% (http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171776_395768.pdf ) ενώ εάν λάβουμε υπόψη ότι μέχρι το 2014 το ποσοστό των προσωρινά εργαζόμενων έφτανε το 19% (http://www.eurofound.europa.eu/…/field_ef_docu…/ef1557en.pdf), τότε είναι πολύ πιθανό με τις νέες αλλαγές οι εργαζόμενοι φτωχοί να έχουν κατά πολύ αυξηθεί στην Κύπρο. 

Αυτή η νομιμοφανής διαδικασία αλλαγής των εργασιακών θέσμιων, σχετίζεται και με το επίπεδο οργάνωσης των εργαζομένων το οποίο έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια, ενώ έχει διαφοροποιηθεί και η αντίληψη της διεκδίκησης δικαιωμάτων. Σε μια χώρα όπου από την πορεία εναρμόνισης με τα κριτήρια της Ευρωζώνης και έπειτα επικρατεί άλλοτε σε μικρότερο και άλλοτε σε μεγαλύτερο βαθμό λιτότητα, η έννοια του αγώνα για επέκταση ή διατήρηση δικαιωμάτων έχει γενετικά τροποποιηθεί προς το χειρότερο. Πιο συχνά τώρα, συγχέεται η επιβίωση σε μια εργασία με «το μη χείρον βέλτιστων», της απασχόλησης χωρίς την προστασία των ελάχιστων επιπέδων που προηγουμένως θεωρούνταν αυτονόητα και τα οποία είχαν προκύψει μέσα από μια ιστορική διαδικασία αγώνων και ανάπτυξης.

Το 19% των εργαζομένων πανευρωπαϊκά, δήλωσε ότι φοβάται μη χάσει την εργασία του και αυτό όχι απαραίτητα εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, αλλά λόγω της χρησιμοποίησης της ανεργιακής εφεδρείας ως εργαλείου αντικατάστασης (βλέπε EUROFOUND 2015). Η κουλτούρα της αλλαγής των εργασιακών θέσμιων με τη σιωπηλή συναίνεση των εργαζομένων, έχει σε τέτοιο βαθμό επικρατήσει, ώστε περιλαμβάνεται σε σειρά προνοιών του Μνημονίου με την Τρόικα (ΕΕ-ΔΝΤ) και αφορά τόσο τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα.

Υπό τον μανδύα της δημοσιονομικής εξυγίανσης και της δομικής μεταρρύθμισης σειρά μέτρων έχει προωθηθεί. Η βασική Μνημονιακή «ομπρέλα» προνοούσε άλλωστε ως κατεύθυνση: «για την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων προς υποστήριξη της ανταγωνιστικότητας και της βιώσιμης και ισορροπημένης ανάπτυξης, επιτρέποντας την σμίκρυνση των μακροοικονομικών ανισορροπιών και πιο συγκεκριμένα με την αναθεώρηση της αυτόματης τιμαριθμικής αναπροσαρμογής και αφαιρώντας εμπόδια στην ομαλή λειτουργία της αγοράς υπηρεσιών» (http://www.mof.gov.cy/mof/mof.nsf/final%20MOUf.pdf ).

Σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τουλάχιστον 50% των εργαζομένων δουλεύει Σάββατα, ενώ το 30% εργάζεται την Κυριακή, σύμφωνα με την έρευνα της EUROFOUND για το 2015. Συχνά οι εργοδότες του μεγάλου λιανικού εμπορίου επικαλούνται ότι δίνουν ψωμί σε όσους ψάχνουν εργασία. Στην πραγματικότητα όμως, τετραγωνίζουν τον κύκλο.

Με βάση μια έρευνα για τις πρόσφατες τάσεις στην προσωρινή εργασία (http://www.eurofound.europa.eu/…/field_ef_docu…/ef1557en.pdf), ποσοστό άνω του 90% των Κυπρίων που απασχολείται σε προσωρινή εργασία, υποχρεώθηκε γιατί δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά. Αντικαθιστώντας τα πρότυπα εργασίας, όπως επιχειρεί το κεφάλαιο να επιτύχει ποικιλοτρόπως, γενικεύονται καινούρια πρότυπα τα οποία παρουσιάζονται ως υποχρεωτική φιλανθρωπία. Την ίδια στιγμή που συμβαίνουν αυτά, οι μεγαλοεργοδότες επεκτείνουν τα κέρδη τους. Το εργατικό κόστος σε μισθούς έχει μειωθεί στην Κύπρο μέσα σε ένα χρόνο στο 2% στη βιομηχανία, στις υπηρεσίες και στις κατασκευές (http://ec.europa.eu/…/…/8bee11c8-7f6f-4b41-a473-930c9bb75961 ). Το ποσοστό πωλήσεων στο λιανεμπόριο έχει αυξηθεί κατά 6% (http://ec.europa.eu/…/…/36832e46-2b2b-4bab-b594-e43ac308b5f4 ), ενώ το κέρδος των επιχειρήσεων στην Ευρωζώνη έφτασε σε ποσοστό το 40% για το 2015 (http://ec.europa.eu/…/File:NFC2_2015Q2_Profit_share_of_non-…)

Η εργατική τάξη, τα μικρομεσαία στρώματα, στενάζουν κάτω από την μεγάλη «κατάκτηση της ελεύθερης αγοράς», που τους καθιστά σε μεγάλο βαθμό σύγχρονους δούλους. Όσοι φοβούνται την οργάνωση της εργατικής τάξης, την πορεία προς την χειραφέτηση του λαού, ας γνωρίζουν πως αυτό το σύστημα κουβαλά στο DNA του τις συνθήκες της ανατροπής του. Όταν οι εργαζόμενοι αναθαρρήσουν από τα πισωγυρίσματα και τα κτυπήματα, τότε θα φυσήξει ούριος άνεμος πραγματικής αλλαγής, που σωστά την φοβούνται όσοι έχουν συμφέρον από την εκμετάλλευση της πλειοψηφίας του λαού.

* Ο Κώστας Χριστοδουλίδης είναι Πολιτικός Επιστήμονας